Khám toàn thân là bắt buộc, ngay cả khi đau chỉ tập trung ở một vùng cụ thể.
💡 Ví dụ: Các triệu chứng dai dẳng từ khớp liên mấu (zygapophyseal) và khớp cùng chậu (sacroiliac) — thường được gộp chung là "đau thắt lưng kháng trị" — có thể bắt nguồn từ khớp bàn ngón chân cái (metatarsophalangeal joint) thứ nhất. Ngón cái cứng (hallux rigidus) được phát hiện khi khám toàn thân. Rối loạn vận động này ảnh hưởng đến dáng đi và bị nghi ngờ là nguyên nhân gây đau — do đó đây mới là vùng cần được điều trị ưu tiên.
hallux rigidus gây đau thắt lưng — minh họa rõ khái niệm chuỗi động học (kinetic chain).
🏥 Bài học thực tế: Bệnh nhân đau thắt lưng dai dẳng không đáp ứng điều trị — hãy nhớ kiểm tra bàn chân! Đây là lỗi rất phổ biến khi chỉ tập trung vào vùng đau mà bỏ qua nguyên nhân xa.
Đánh giá toàn diện bức tranh chỉnh hình bao gồm:
Quan sát (Visual assessment)
Sờ nắn (Palpation)
Đánh giá tầm vận động (Assessment of movement)
👁️ Quan sát
Đau cơ xương khớp gây ra những thay đổi đặc trưng về tư thế và hành vi. Bệnh nhân đau háng và đầu gối sẽ đi khập khiễng. Bệnh nhân đau khớp cùng chậu (SIJ) hoặc đau thần kinh tọa thường có dáng đi bất đối xứng đặc trưng. Quan trọng là cần quan sát bệnh nhân ngay từ khi họ bước vào phòng khám — khi mặc/cởi quần áo và khi leo lên bàn khám.
Chẩn đoán đau chỉnh hình (phát hiện lâm sàng) bao gồm:
Tình trạng tổng thể chỉnh hình
Khám thần kinh
Chẩn đoán y học thủ công (manual medicine)
🖐️ Sờ nắn (Palpation)
Các điểm đau ấn đặc trưng được đánh giá trong quá trình sờ nắn. Các điểm này không phải lúc nào cũng tương ứng với nguồn gốc đau. Tốt nhất là để bệnh nhân tự chỉ vào vị trí đau chính, ví dụ một mỏm gai cụ thể. Nếu cần thiết cho chẩn đoán, điểm đó được đánh dấu bằng bút ngay sau khám lâm sàng và gây tê tại chỗ (local anesthetic infiltration). Khi điều trị thử nghiệm này giúp bệnh nhân hết đau, cách tiếp cận phù hợp cho điều trị đau chỉnh hình đã được xác định.
💡 Ví dụ 1: Hội chứng cột sống cổ khu trú với điểm đau ấn tại bờ trên-trong xương bả vai (superomedial edge of scapula).
💡 Ví dụ 2: Bệnh Baastrup với điểm đau ấn giữa các mỏm gai thắt lưng dưới (inferior lumbar spinous processes).